Jerzy Jaworowski [1919–1975], Koniec drogi, 1961, film bułgarski, reż. Petar B. Vasilev

tekst: Jędrzej Janicki (20.07.2020)

O Jerzym Jaworowskim, poza zupełnie podstawowymi danymi biograficznymi[1], zbyt wiele nie wiadomo. Paradoks tkwi w tym, że jego prace jednak są naprawdę całkiem nieźle znane (zwłaszcza pewnemu pokoleniu). Jak to możliwe? Wbrew pozorom, tłumaczenie jest dość proste – Jaworowski pracował z takimi wydawnictwami jak Państwowy Instytut Wydawniczy, Czytelnik czy Iskry. Tworzył więc oprawy graficzne i ilustracje książek, które być może do tej pory zalegają gdzieś, zapomniane i zakurzone w jakichś podrzędnych antykwariatach – wspomnieć wystarczy chociażby okładkę Rzeźni numer pięć Kurta Vonneguta[2] czy 3 x Sherlock Holmes czyli wyboru opowiadań Arthura Conan Doyle’a[3].

Jaworowski związany był jednak nie tylko z branżą książkową. Tworzył również sporo plakatów filmowych[4]. Do tej drugiej grupy należy afisz do bułgarskiej produkcji Koniec drogi z 1961 rok. Film w reżyserii Petara Vasileva dużej furory nie zrobił, natomiast plakat Jaworowskiego pozostaje dziełem naprawdę interesującym.

Cały plakat utrzymany jest w ciemnej tonacji, która wywołuje mroczne i posępne wrażenie. Na czarnym tle ukazana jest granatowa kobieca twarz o wyrazie chłodnego zaniepokojenia. Podstawowe informacje o filmie odcinają się od reszty pracy czerwienią liter. Wyjątkowo niepokojący jest czerwony klin pojawiający się u góry plakatu, który niejako wbija się zaostrzoną krawędzią w głowę kobiety. Kompozycyjnie element ten umieszczony lekko po prawej stronie plakatu kontruje ukazaną twarz, która kieruje nasze spojrzenie w lewą stronę. Element ten przywodzi mi na myśl nagrodzone podczas I Międzynarodowego Biennale Plakatu (1966) w Warszawie dzieło Hansa Hillmanna[5]. Opisywany plakat Jaworowskiego nie jest jedyną jego pracą, w której na czarnym tle przedstawiony został zarys głowy. Kompozycyjnie łudząco podobnym dziełem jest plakat z 1951 roku do filmu Dzieje miłości Guy’a Lefranca (przedstawiający twarz aktora Louisa Jouveta)[6]. Nieco zbliżonym plakatem Jaworowskiego, lecz utrzymanym w czerwonej, a nie granatowej tonacji, jest również ten stworzony w 1960 roku do filmu Skłóceni z życiem Johna Hustona[7].   

Jerzy Jaworowski to bardzo ciekawa postać, nieco zapomniana, a jednak taka, która „pod strzechy” w jakiś sposób trafiła. Raz jako twórca projektów graficznych do książek, a raz jako wzięty plakacista. Cóż, wszak obrazy zarówno z okładek książek, jak i plakatów swojego blasku nabierają dopiero w bezpośrednim kontakcie życia codziennego z odbiorcą. W każdych innych okolicznościach (zwłaszcza muzealnych – o zgrozo!) stają się takie obiekty zupełnie bezużyteczne.


[1] Artysta urodził się w 1919 roku (należy więc do grona „starszyzny” twórców, których mamy w IF Kolekcji) w Augustowie i zmarł w 1975 w Warszawie. W 1955 ukończył ASP w Warszawie, uzyskując dyplom w pracowni Henryka Tomaszewskiego.
[2] https://kroliczajama.pl/p/44/4593/kurt-vonnegut-jr-rzeznia-numer-piec-jerzy-jaworowski–zagraniczna-literatura.html.
[3] https://pl.pinterest.com/pin/532972937122373568/.
[4] Kolekcje plakatów filmowych Jaworowskiego odnaleźć można na stronie: http://gapla.fn.org.pl/szukaj.html?typ=autor&q=%22Jerzy+Jaworowski%22&page=1&sort=alfabetycznie oraz http://www.cinemaposter.com/Jaworowski.html.
[5]https://www.facebook.com/MuzeumPlakatuwWilanowie/photos/a.1203808039658901/1203808222992216/?type=1&theater.
[6]http://gapla.fn.org.pl/plakat/6232/dzieje-mi-o-ci.html?typ=autor&q=%22Jerzy+Jaworowski%22&sort=alfabetycznie&page=1.
[7] http://gapla.fn.org.pl/plakat/7081/sk-ceni-z-yciem.html?typ=autor&q=%22Jerzy+Jaworowski%22&sort=alfabetycznie&page=2

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *