Jan Młodożeniec [1929-2000], Chłopi (Witold Rudziński), 1974, opera, Teatr Wielki w Warszawie

tekst: Jakub Kokoszka (25.05.2019)

Chłopi Witolda Rudzińskiego wchodzą na scenę Teatru Wielkiego w Warszawie 30 czerwca 1974 roku, pół wieku po tym, jak Władysław Reymont otrzymał Nagrodę Nobla za swoją powieść (1924). Jak komentuje Małgorzata Komorowska:

„Chłopom w Wielkim nikt nie odmawia wartości wykonawczych, teatralnych i muzycznych. Soprany, Bożena Betley-Sieradzka (Jagna) i Krystyna Jamroz (Hanka), tworzą pełnokrwiste postaci, podobnie jak basem śpiewający Boryna (Włodzimierz Denysenko). Płat pola biegnący w głąb i zagony bliższe proscenium zmieniają barwy wraz ze zmianą pór roku. Cztery części opery odbijające, jak w powieści, kołowrót przyrody, przedzielają wielkie poetyckie pieśni chóru. Przez muzykę, przy całej jej nowoczesności (łącznie z zastosowaniem techniki aleatoryzmu), przemykają ludowe cytaty. Dźwięczą wprowadzone do orkiestry krowie dzwonki, janczary, kosy, rozmaicie grające drewienka. Roztańczona scena Wesela Boryny czy refleksyjne Zaduszki (przy grobach powstańców 1863) odwołują się wprost do polskiej tradycji i historii. Niektórzy głoszą narodziny »nowej opery narodowej«. Ale przedstawienie powodzenie ma umiarkowane. Po trzech latach osiąga liczbę zaledwie osiemnastu spektakli”[1].

Plakat promujący wspomnianą operę zaprojektowany został przez Jana Młodożeńca. Studiował on grafikę i plakat w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Warszawie[2] w pracowni prof. Henryka Tomaszewskiego, u którego uzyskał dyplom. Zajmował się również ilustracjami oraz okładkami książek. Współpracował m.in. z wydawnictwami Czytelnik, Iskry, Państwowym Instytutem Wydawniczym, Wydawnictwami Artystycznymi i Filmowym czy Wydawnictwem Literackim, jak i z czasopismami: „Nowa Kultura”, „Współczesność”, „Ekran”, „Film”, „Miesięcznik Literacki”, „Polska”, „Szpilki”. Zdobył wiele nagród w kraju i za granicą[3].

Plakat do opery Rudzińskiego przykuwa uwagę widza niezwykłą prostotą. Składa się ona z dwóch różnej wielkości okręgów, z czego mniejszy wypełniony jest barwą żółtą, większy natomiast podzielony jest promieniami na dwanaście sekcji, które dalej pogrupowane są po trzy i wypełnione kolorami: białym, zielonym, czerwonym i brązowym. Ta zamknięta całość, reprezentująca wspomniany wcześniej „kołowrót przyrody”, odznacza się od ciemnobrązowego tła. Symbolika tego obrazu dotyczy nie tylko kompozycji powieści Reymonta, ale również jej rdzenia antropologicznego, czyli rytmu przyrody wyznaczającego sposób życia tytułowych chłopów. W centrum plakatu – zasugerowane żółtą barwą i falującymi, rozchodzącymi się od niej czarnymi promieniami – widnieje słońce. Owa gwiazda zamknięta jest w okręgu, którego wcześniej opisany podział odpowiada podziałowi roku kalendarzowego na dwanaście miesięcy, cztery kwartały – cztery pory roku.


[1] Archiwum Teatru Wielkiego podaje, że wystawień było siedemnaście, zob. https://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/chlopi-30-06-1974/42573/20181.
[2] Przemianowanej później na Akademię Sztuk Pięknych.
[3] M.in. złoty medal na Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach w 1981 roku za Jajo Węża, złoty medal w dziedzinie prac reklamowych za Cepeliadę’78 na 8. Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie w 1980 roku, oraz I nagroda w 1983 roku na Biennale Plakatu w Lahti. Zob. Ewa Gorządek, Jan Młodożeniec, https://culture.pl/pl/tworca/jan-mlodozeniec. Zob. też Jan Młodożeniec, wydawnictwo Armarium, Warszawa 2000.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *