Andrzej Kreütz-Majewski [19362011], Pietruszka (Igor Strawiński), 18.03.1973, Teatr Wielki w Warszawie

tekst: Jakub Kokoszka (25.04.2019)

Wokół Pietruszki Igora Strawińskiego narosło wiele interpretacji. Jak pisał Stefan Wysocki, balet ten „jednomyślnie nazywano cudem sztuki choreograficznej, cudem brzmienia orkiestrowego, największym świętem barw, jakie mogły kiedykolwiek przyśnić się malarzowi”[1]. Plakat autorstwa Andrzeja Kreütz-Majewskiego promuje spektakl w kontraście do tej nieco pompatycznej oceny. Jego twórca był zaangażowany w wystawienie Pietruszki na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie, był bowiem scenografem tego przedstawienia[2], co znalazło też odbicie w jego plakacie.

Tło jest niemal całkowicie czarne, wyjątek stanowi plama zieleni o niejasno zarysowanym kształcie, wyraźnie odróżniająca się od wszechobecnego mroku. Nie ma tu więc mowy o odniesieniu do dekoracji sceny, jednakże postać widoczna na pierwszym planie, stojąca w bardzo sztywnej pozie, ubrana jest w strój, który nawiązuje do kostiumu tytułowego bohatera – Pietruszki. Jego czapka ma zygzakowaty wzór, a szyję ozdabia przypominająca żabot falbanka[3].

Przyjrzyjmy się teraz treści tego baletu, by uchwycić sens kompozycji. Całość składa się z czterech obrazów, akcja dotyczy trójkąta miłosnego trzech kukiełek: Maura, Baleriny i Pietruszki. Obraz pierwszy rozgrywa się na jarmarku zapustnym na jednym z placów w Petersburgu, gdzie kukiełki zabawiają różnobarwny tłum. W krótkiej pantomimie Balerina zbliża się do Maura, a Pietruszka go odpędza. Nagle kukiełki osuwają się na ziemię i wszystko pogrąża się w ciemnościach. Obraz drugi przedstawia to, co wydarzyło się zaraz po występie. Gwałtownie otwierają się drzwi, Pietruszka zostaje brutalnie wyrzucony przez Kuglarza i wpada do wnętrza. Daremnie próbuje uwolnić się ze swojej izdebki, która stała się jego więzieniem. Po chwili do izdebki wchodzi Balerina. Zachwycony jej urodą Pietruszka popisuje się przed nią zręcznymi skokami, spotyka się jednak z chłodnym przyjęciem. Balerina wychodzi, a Pietruszka znów usiłuje znaleźć jakiś sposób ucieczki. Daremnie buntuje się przeciwko swemu losowi poniewieranej kukiełki. Zmęczony uderzaniem głową o ścianę, pada na ziemię. Obraz trzeci ma miejsce w komnacie Maura, który leży na łożu, bawiąc się orzechem kokosowym. Próbuje on rozłupać orzech za pomocą szabli; w obliczu niepowodzenia fetyszyzuje go i zaczyna się do niego modlić. Wtedy do pomieszczenia wchodzi Balerina z dziecinną trąbką, przy której dźwiękach zaczyna tańczyć. Zachwycony jej widokiem Maur upuszcza orzech. Gdy chwyta ją w objęcia, nagle zjawia się Pietruszka. Maur wyrzuca go za drzwi kopniakiem. Pewny już zwycięstwa, śmiało zaleca się do Baleriny. Plac miejski o zmierzchu jest miejscem wydarzeń obrazu czwartego. Wśród tłumu uczestników jarmarku zjawiają się nowi przybysze: niedźwiednik z niedźwiedziem i kupiec z Cygankami. Panuje wesoła atmosfera, której towarzyszy skoczny taniec. Nagle z budy, w której mieszkają kukiełki, dobiega straszliwy hałas. Zza gwałtownie trzęsącej się kurtyny wyskakuje Pietruszka, a za nim Maur ze wzniesioną szablą i Balerina. Jednym cięciem szabli Maur powala Pietruszkę na ziemię, wprawiając tłum w trwogę, a dopiero sprowadzony przez strażnika Kuglarz, pokazując drewniane członki kukiełki, uspokaja zgromadzonych. Maur i Balerina uciekli zaraz po śmiertelnym ciosie, który padł na Pietruszkę. Kuglarz opuszcza miejsce zdarzenia, ciągnąc za sobą po ziemi bezużyteczną już kukiełkę. Wtem na szczycie budy ukazuje się, wyzwolony przez śmierć, duch Pietruszki. Przerażony Kuglarz porzuca kukiełkę i ucieka.

Wydaje się, że to, co dostrzegamy na plakacie, to metaforyczne ujęcie historii Pietruszki zamkniętego w ciemnej izbie – fatum, od którego nie można uciec. Jego skrępowana postawa świadczy o bezradności kukiełki, której wolność mogła przynieść jedynie śmierć przedstawiona jako majaczące w ciemnościach wyjście z izdebki.


[1] Stefan Wysocki, “Pietruszka” i co było przedtem, w: Igor Strawiński. Pietruszka [program spektaklu], strony nienumerowane, http://www.e-teatr.pl/pl/programy/2013_11/52767/pietruszka__teatr_wielki_warszawa_1973.pdf.
[2] Informacje o spektaklu: http://encyklopediateatru.pl/przedstawienie/7824/pietruszka.
[3] Fotografie ze spektaklu: https://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/-pietruszka-igor-strawinski-1973-03-18-fotografia-/132435/20181.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *